auke meijer

Brom oplossen zonder gevaar

Zodra er een brom in het geluidsysteem zit, is de eerste oplossing waar vaak naar gegrepen wordt, het loshalen van de aarde van de mengtafel of van de versterkers. Nooit doen, want dit is levensgevaarlijk! Gelukkig zijn er andere manieren om de spreekwoordelijke brom en reutel aan te pakken. Brom oplossen zonder gevaar.

Ten eerste nog even een uitleg van het fenomeen brom en reutel. Brom ontstaat grofweg op twee verschillende manieren. De eerste oorzaak is het gebruik van de ver- keerde kabels. Bijvoorbeeld door ongebalanceerde kabels over leng- tes van meer dan een meter te gebruiken. Een ongebalanceerde verbinding is erg gevoelig voor storingen. De straling die adapters bijvoorbeeld afgeven zijn een veel voorkomende bron van storingen en brom. Een zwakke schakel zijn ook de verbindingen tussen de mengtafel en het effectenrack. Deze verbindingen zijn over het alge- meen relatief kort en daarom niet altijd gebalanceerd. Tegenwoordig ligt er in de buurt van de mengtafel ook vaak een adapter van een mobiele telefoon. Deze kan voor- noemde storingen geven. Veel gro- tere problemen kun je met ongeba- lanceerde bekabeling ondervinden als deze langs lichtkabels loopt of in de buurt van een dimmer ligt. Dat is altijd feest. Zelfs met geba- lanceerde verbindingen is een dim- mer een zeer hardnekkige bron van storingen die alleen te ondervan- gen is door afstand in te bouwen tussen bekabeling en de audiover- bindingen.

AARDLUS

Een tweede belangrijke oorzaak van brom is de zogenaamde aardlus. Deze kan ontstaan doordat de mengtafel aangesloten is op een aansluiting met randaarde en bij- voorbeeld de versterker van de bas- gitaar ook. Tussen beide apparaten zit een audioverbinding die ook is voorzien van randaarde. De aarde vormt zo als het ware een cirkel die bekend staat als de aardlus. Zoals reeds in het begin van het artikel

benoemd constateer ik erg vaak dat deze aardlus word opgeheven door de mengtafel of de versterker aan te sluiten op een ongeaarde aan- sluiting. Inderdaad heft dat de aard- lus op en daarmee ook de brom. Maar voor alle duidelijkheid: rand- aarde is niet verzonnen om installa- teurs meer werk te geven. Het is een veiligheidsmaatregel die je niet mag negeren.

PRAKTIJK

Stel je voor: een gitarist gebruikt een buizenversterker en zijn set-up is via speakersimulators verbonden met de mengtafel. Tijdens de soundcheck blijkt dat deze combi- natie bromt. De oplossing is al snel gevonden: plakbandje over de aard- strip van de stekker van de gitaar- versterker en de brom is weg. Niets aan de hand en snel verder met de soundcheck. Tijdens het concert drinkt de gitarist graag een biertje. Omdat de gitarist zijn handen graag vrij wil houden staat het biertje op zijn versterker. Door de trillingen op het podium valt het biertje om en een deel van het bier komt in de versterker terecht, maar gelukkig werkt alles nog prima. Totdat de gitarist tijdens het zingen per onge- luk met zijn mond de microfoon aanraakt. Gevolg van dit alles: deze gitarist heeft inmiddels een gitaartrio samen met Jimi Hendrix en Stevie Ray Vaughan. Met andere woorden: hij heeft het niet overleefd.

De reden is de volgende: de snaren van een elektrische gitaar zijn nagenoeg altijd verbonden met de massa van het audiosignaal dat naar de versterker gaat (via een jack-jack verbinding). Indien er in de versterker eenvoudig gezegd kortsluiting ontstaat tussen 230

volt en aarde, dan merk je hier in eerste instantie niet zoveel van. Je gitaar staat feitelijk onder spanning maar omdat je geen direct contact met de grond maakt, voel je dit niet altijd direct. De microfoon is verbonden met de mengtafel die keurig is voorzien van een geaarde aansluiting. Gevolg: via de microfoon maak je opeens wel een aard- verbinding. In het beste geval krijg je alleen een tintelend gevoel maar als je pech hebt verkrampen je spieren dermate dat je dit niet overleeft.

OPLOSSING

De oplossing voor dergelijke aard- lussen is natuurlijk simpel: onder- breek de aarde van de audioverbin- ding! In het geval van een gitaarversterker is dat de verbinding van de uitgang van de gitaarversterker of speaker simulator. Als je gebruik maakt van een DI- box dan zit daar veelal een schakelaar op waarmee je de aardverbinding kunt verbreken. Het is verstandig om altijd een aantal xlr-verloopjes bij je te hebben waarbij je aan een kant de aarde (pin 1) niet aansluit.

Deze verloopjes plaats je dan tussen de verbinding die van bijvoorbeeld de gitaarversterker naar de mengta- fel gaat. De aardverbinding verbreken van het audiosignaal is totaal ongevaarlijk en zeer effectief.Je ziet dat je zo redelijk eenvoudig een brom kunt oplossen zonder dat je gevaarlijke situaties creëert. In alle gevallen geldt dat de oplossing zoeken in de aarde verbreken van de 230 volt aansluiting altijd een slechte en zeer gevaarlijke keuze is.