auke meijer

Hoog of laagohmig?

Hoogohmig en laagohmig zijn twee benamingen die voornamelijk bij muziekinstrumenten worden toegepast. In pro-audio wordt meestal over hoge of lage impedantie gesproken. Maar hoe werkt dit eigenlijk en wat is het überhaupt?

Ten eerste wordt impedantie vaak verward met weerstand (de letter R uit de wet van ohm (R=U/I) maar dat is niet helemaal hetzelfde, alhoewel de vereenvoudigde formule voor het berekenen van de impedantie (Z=U/I) dit haast doet vermoeden. Zonder al te veel in details te treden zit het grote verschil tussen weerstand en impedantie erin dat de weerstand veelal constant en impedantie frequentie-afhankelijk is.

IMPENDANTIE

Iedere uitgang of ingang van een elektrisch muziekinstrument, mengtafel of versterker heeft een bepaalde impedantie. Om de uitgang van een bron goed te laten matchen met bijvoorbeeld een mengtafel is er een verhouding van 1:7-10 nodig wat betreft de impedantie. Met andere woorden. Om een Shure SM58 (impedantie 150 ohm) goed te laten werken op een mengtafel moet de impedantie van de mengtafel 7 tot 10 maal hoger zijn dan die van de microfoon. In dit voorbeeld moet de impedantie van de mengtafel dan onge- veer 1150 tot 1500 ohm zijn. Kwalitatief goede mengtafels voldoen allemaal aan deze eis aangezien de impedantie gewoonlijk tussen
1400 en 2000 ohm ligt.

SIGNAALVERLIES

Als je een elektrische gitaar wilt aansluiten op dezelfde mengtafel, dan ontstaat er een mis- match. Een elektrische gitaar heeft een minimum impedantie nodig van 250 kilo-ohm of meer. De mengtafel heeft maar 2000 ohm beschikbaar en het gevolg is dat de gitaar erg dun gaat klinken. Alle lage tonen zijn verdwenen.

Om dit probleem op te lossen is het gebruik van een DI-box noodzakelijk. Deze box heeft een hoogohmige ingang en een laagohmige uitgang. Op deze manier matcht je gitaar weer met de impedantie van de mengtafel. Het verdient de voorkeur om een actieve DI-box te gebruiken aangezien passieve DI-boxen nog steeds een relatief lage ingangsimpedantie hebben.

De betere oplossing is om een effectpedaal zoals een Boss line selector te gebruiken (Gitaar – Boss line selector – DI box). De Boss effectpedalen buf- feren de gitaar op een goede manier en geven hierdoor weinig tot geen signaalverlies.

PARALLEL

Een ander veel voorkomend probleem is het parallel zetten van twee microfoons op één meng- tafelingang. Uitgaand van de Shure SM58 resul- teert dit erin dat de impedantie erg laag word.
Het resultaat van twee microfoons parallel zoals in het voorbeeld is 75 ohm. Dat heeft naast signaalverlies ook gevolgen voor de klankkleur. Dit laatste heeft te maken met het feit dat impe- dantie frequentie-afhankelijk is. Verandert de fre- quentie dan verandert de impedantie ook (van- daar dat we altijd spreken over een gemiddelde impedantie aangezien deze binnen het werkings- gebied van een microfoon bij iedere frequentie anders zal zijn). Doordat de impedantie gefor- ceerd wordt gehalveerd (twee microfoons paral- lel) heeft dit ook gevolgen voor de goede werking van de microfoon. Het parallel aansluiten van twee verschillende microfoons moet je helemaal zien te voorkomen, aangezien dat grote gevolgen heeft voor het geluid van beide microfoons.
Ook voor uitgaande signalen van een mengtafel is de impedantie weer relevant. Als de mengtafel wordt aangesloten op versterkers (wat veelal het geval zal zijn) dan is het hierbij weer goed oplet- ten. Tegenwoordig zijn versterkers voorzien van hoogohmige ingangen van ongeveer 10 kilo-ohm. De uitgang van een professionele mengtafel is ongeveer 50 tot 100 ohm. Om een verhouding van 1:10 te houden mag de impedantie van de versterker dus niet lager zijn dan 1 kilo-ohm. Met een versterker is dit geen enkel probleem. Met meerdere versterkers parallel wordt dit wel eens lastig. Denk maar aan een selfpowered line-array systeem. Hierbij link je veelal alle kasten door via de aanwezige XLR-connectoren. Vier kasten is geen probleem maar zodra je er meer dan tien gaat aansluiten kan dat zeker ongewenste gevol- gen hebben.

OPLOSSING

Impedantie (hoogohmig of laagohmig) is een relevant iets dat je goed in de gaten moet hou- den. Normaal gesproken zul je weinig problemen ondervinden aangezien de meeste materialen goed op elkaar afgestemd zijn (mengtafels, ver- sterkers, microfoons, et cetera). Met name de niet-standaard oplossingen geven vaak problemen (twee microfoons parallel, gitaar rechtstreeks op de mengtafel). Voor alles is een goede oplos- sing te verzinnen, maar denk hier wel tijdig aan. Het is niet echt fijn om vlak voor een optreden opeens met impedantieproblemen te worden geconfronteerd.