auke meijer

Nog meer subwoofers

Deze maand in Stage & Studio een vervolg op mijn artikel over subwoofers. Naar aanleiding van het artikel kreeg ik een brief die een zeer interessante aanvulling geeft op de zogenaamde cardioïde sub zoals ik die heb besproken in het artikel. Nog meer subwoofers.

TEKST: AUKE MEIJER

De schrijver, Bert Koenders van Iemke Roos Audio, importeur van Nexo, stelt terecht dat mijn oplossing in deze simplistisch is en wellicht enige aanvulling vereist.

‘Het verhaal zoals door, onze overigens gewaar- deerde collega, Auke Meijer wordt beschreven is een, in mijn ogen, iets te simpele oplossing voor het probleem. Het simpelweg uit fase zetten van een naar achteren gedraaide subwoofer zal niet alleen de achterkant uitdoven, maar ook maar ook de voorkant aanzienlijk verzwakken. Dit verlies van rendement – we willen namelijk graag dat twee woofers elkaar zo’n 6 dB gaan versterken – houdt simpelweg in dat we meer subwoofers moeten gaan meeslepen om aan de voorkant vol- doende laag te krijgen. De voornaamste reden dus waarom zogenaame cardioïde sub-opstellin- gen nog nauwelijks worden toegepast.

Het achter elkaar plaatsen van subwoofers is inderdaad een betere oplossing, alleen is de bandbreedte waarover dit werkt behoorlijk beperkt en verlies je nog steeds behoorlijk rende- ment. Daarnaast neemt de opstelling dermate veel ruimte in beslag dat dit eigenlijk alleen maar op hele grote evenementen kan worden toegepast, waarbij niet elke vierkante meter benut hoeft te worden. Want waar subs staan, kunnen nu een- maal geen bezoekers staan.

Fabrikanten breken zich dus het spreekwoordelijke hoofd over deze materie. Er zijn inmiddels een aan- tal cardioïde subs, waarbij een cardioïde afstraling wordt gegenereerd vanuit, jawel, één enkele sub. Echter, de meeste nog steeds over een heel beperk- te bandbreedte, meestal rond 1 octaaf en met ver- lies van rendement. Met andere woorden: in plaats dat de achterste speaker een optelling van geluids- druk geeft, zul je merken dat als je bij wijze van test de achterspeaker uitschakelt, je aan de voorkant meer geluidsdruk krijgt. Dit is niet de bedoeling van een cardioïde subwoofer. Kortom het probleem bij het genereren van cardioïde (sub-)laag is ten eerste het behoud van je rendement en ten tweede de bandbreedte waarover het te realiseren is.

Nexo heeft inmiddels jaren research gestoken in cardioïde subs en inmiddels zijn er diverse types op de markt die over meerdere octaven een car- dioïde afstraling geven met nagenoeg behoud van het volledig rendement. Altijd d.m.v. een combinatie van architectuur van de kast, plaat- sing van de speakers en poorten en een geavan- ceerd DSP-algoritme.

Plaatsing van subs op een vlakke vloer is veel las- tiger dan de meesten denken. Maar experimente- ren is, natuurlijk, een hele goede leerschool.’

VERMOGEN

Zoals aangegeven is dit alles een interessante aan- vulling. Het is inderdaad terecht dat het eenvoudig omdraaien van een subwoofer relatief veel nade- len heeft (waaronder vermogensverlies), vandaar dat ik een door mij veel gebruikte opstelling beschreef waarbij de subwoofers achter elkaar staan en dan ten opzichte van elkaar in tijd worden gecorrigeerd. In deze opstelling is er geen sprake van verlies van vermogen en ook fasetechnisch is deze opstelling mooier. Nadeel is dan weer dat deze opstelling tijdrovend is en voorbereiding ver- eist. Daarnaast betekent het ook dat je de opstel- ling, op basis van testen op locatie, wellicht moet aanpassen om tot het gewenste resultaat te komen.

ZELFDE BEHUIZING

De door Bert beschreven oplossing is zonder twijfel een prima oplossing en aangezien het hele concept in een subwoofer wordt geïmple- menteerd vereenvoudigt dit zonder meer allerlei complexe zaken zoals vertraging et cetera. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat andere fabri- kanten zoals Meyer Sound al jarenlang dergelij- ke oplossingen aanbieden. Ondanks dat het in dergelijke situaties lastig te meten is wordt er ook in dit geval vermogen verloren door de car- dioïde oplossing. Omdat alles in dezelfde luid- sprekerbehuizing plaatsvindt is het niet eenvou- dig te bepalen hoeveel vermogen je hiermee verliest. Wel is het een feit dat dergelijke sub- woofers meer vermogen nodig zijn ten opzichte van niet-cardioïde subwoofers.

INVESTERING

Dit soort cardioïde subwoofers zullen in de toe- komst steeds vaker toegepast worden omdat het met het oplopen van de gewenste vermogens steeds vaker voor zal komen dat er op het podi- um teveel sublaag ervaren wordt. Zoals reeds blijkt uit deze artikelen over subwoofers is dit nog steeds lastig op te lossen en er is meer dan één goed werkende oplossing. Mocht je in de gelegenheid zijn om dergelijke opstellingen in de praktijk eens te gaan testen dan is dit zeker aan te raden. Je zult zien dat je met een beetje geduld en nauwkeurigheid enorme verbeterin- gen kunt aanbrengen. Het is wel zo dat dergelij- ke situaties (subwoofers ten opzichte van de andere subwoofers uit fase zetten en in tijd cor- rigeren) voornamelijk bij grotere podia worden toegepast omdat met name in dergelijke geval- len – bijvoorbeeld met 30 of meer subwoofers per kant -, er veel overlast van sublaag zal zijn op het podium. In de normale toepassingen is een cardioïde subwoofer zoals Nexo deze aan- biedt zeker een hele goede investering.

Heb je vragen over live-sound of suggesties voor Auke‘s maandelijkse rubriek? Stuur dan een mail- tje naar livesounddokter@musicmaker.nl!