auke meijer

Spanning en sensatie

Deze maand in een artikel over de stroomvoorziening op locatie. Het komt voor ons geluidtechnichi waar- schijnlijk regelmatig voor dat we op een locatie werken waar geen spanning aanwezig is (en we hebben het hier niet over saaie feestjes). Auke Meijer weet raad, Spanning en sensatie.

TEKST: AUKE MEIJER

In situaties waar er op de locatie geen vaste stroomvoorziening aan- wezig is staat er vaak een aggregaat. Een aggregaat is een machine die ‘stand alone’ spanning kan opwekken. Feitelijk is het een verplaatsbare energiecentrale, die wordt aangedre- ven door een dieselmotor die een weer een generator (dynamo) aandrijft. Er is een aantal varianten van dergelijke aggregaten op de markt. Praktisch gezien kun je ze onderverdelen in de volgende categorieën. De eerste is een aggregaat die niet gestabiliseerd is en veel wordt toe- gepast in de bouw. Het niet gestabiliseerd zijn wil zeggen dat als een grotere verbruiker wordt in- of uitgeschakeld de spanning niet stabiel blijft maar kan dalen of stijgen. Als je op zo’n aggregaat bijvoorbeeld ook het licht gaat aansluiten en de lichtman gaat vrolijk staan flashen met het licht, dan gaat de spanning alle kanten op. Dat kan, uitgaande van de gewenste spanning van 230V, gemakkelijk 25% variëren. Praktisch gezien kan dit dan dus uitkomen op een waarde van 170 tot 280V. In de praktijk komen nog wel extremere waarden voor.

ZEKERINGEN

Het grote nadeel van een dergelijk aggregaat is dus de instabiele span- ning. Ogenschijnlijk lijkt een span- ning van bijvoorbeeld 170V mis- schien niet zo erg, maar aangezien je versterkers nog steeds hetzelfde ver- mogen willen leveren gaan ze veel meer stroom trekken (P=UxI). Omdat ze daar niet voor gemaakt zijn is de kans relatief groot dat de zekeringen van de versterker deze hogere stroom niet kunnen verwerken, met

als gevolg einde feest. In het ergste geval kan een dergelijke lage spanning blijvende schade veroorzaken en zijn dure reparaties het gevolg.

SCHADE

Mocht je versterker het wel overle- ven dan zal het vermogen in ieder geval veel lager zijn dan bij de gewenste 230V. 25% vermogen min- der aan de ingang van de versterker betekent praktisch gezien ook 25% minder vermogen aan de uitgang van de versterker. In het geval je versterker is voorzien van een geschakelde voeding dan zal deze voeding in principe proberen om het spanningsverlies te compenseren en daar zijn ze niet op gebouwd. Dat leidt nagenoeg altijd tot schade bij dergelijke extreme voltages. Als de spanning hoger is dan 240V kun je er vanuit gaan dat de hele set behoorlijke schade zal gaan oplopen. Niet alleen de eindversterkers maar ook gitaarversterkers, mengtafel(s), equalizers et cetera. Voorkom daar- om altijd dat je met een ongestabili- seerd aggregaat moet gaan werken. Niet eerst gaan proberen óf het werkt; gewoon niet doen!

WEL STABIEL

Het tweede type aggregaat zijn gestabiliseerde aggregaten. Deze zijn erg geschikt voor ons soort werk- zaamheden, aangezien ze in staat zijn spanningspieken goed op te vangen. Dus als de lichtman/-vrouw weer vrolijk zit te flashen dan zal dit over het algemeen relatief weinig effect hebben op de spanning. Der- gelijke aggregaten zijn in principe safe om te gebruiken.Test wel altijd of het aggregaat inderdaad de ver- wachte spanning afgeeft en of de kabels goed zijn aangesloten. Ook al

is een aggregaat helemaal 100%, een verkeerd gemonteerde kabel (komt nog betrekkelijk vaak voor) doet je materiaal alsnog letterlijk in rook opgaan. Met name aggregaten waar een zogenaamde drie-fasen- aansluiting op zit moet je altijd con- troleren. Controleer dan de aansluiting die je uiteindelijk op jouw mate- riaal gaat aansluiten. Op de meters van het aggregaat kan het allemaal nog prima lijken; als de kabel foutief gemonteerd is dan is het alsnog fou- te boel. Met name een omgedraaide nul en fase geeft veel schade.

STIL

Een derde type is een gestabiliseerd en geluidsdempend aggregaat. Deze zijn echt helemaal geschikt voor ons werk. Qua spanning zijn ze goed en ze maken ook relatief weinig geluid. Dat is erg prettig als het aggregaat achter het podium staat en je subtie- le muziek ten gehore gaat brengen. Houd hier ook rekening mee als je afspraken maakt over de stroom- voorziening. Indien het voor je van belang is dan is het verstandig om vooraf aan te geven dat je graag zo min mogelijk geluid wilt van het aggregaat. Deze nog even verplaat- sen als je op locatie aankomt is er meestal niet bij en zeker niet op een festival.

DIKKE KABELS

Tot slot nog een aandachtspunt als je wel gebruik maakt van de vaste spanning (van een gebouw o.i.d.). Check ook hierbij vooraf de span- ning voordat je deze aansluiting verbindt met de installatie. Met name kabellengtes willen hier nog wel eens een probleem zijn. Een aanslui- ting op 100 meter afstand van het podium betekent waarschijnlijk dat

de spanning behoorlijk zal gaan dalen als de kabel niet dik genoeg is. Daarnaast zal de kabel ook rela- tief warm worden door de lagere spanning (= hogere stroom bij zelfde opgenomen vermogen). Even ter voorbeeld: als je op 25 meter afstand van het podium een zoge- naamde 32 ampère-aansluiting wilt gebruiken, dan kun je volstaan met een kabel met een diameter van 4 mm2 per ader. Zit deze aansluiting echter op 100 meter, dan moet je om veilig te kunnen werken en het span- ningsverlies binnen de grenzen te houden gebruik maken van een kabel met een diameter van 10 mm2.

METEN = WETEN

Zoals je ziet is er nog best wel veel te controleren als je op de locatie aankomt waar je gaat optreden. Neem als technicus altijd even de moeite om de spanning te meten en verzeker je ervan dat het aggregaat gestabiliseerd is (de opmerking van de verhuurder dat het altijd goed gaat is geen garantie).

Heb je vragen over live-sound of sug- gesties voor Auke’s maandelijkse rubriek? Stuur dan een mailtje naar livesounddokter@musicmaker.nl! 


Warning: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in /home/p22842/domains/sigmaaudio.nl/public_html/wp-includes/class-wp-comment-query.php on line 388